-

rotmeister : Wspomnicie moje słowa

Jan Mayer von Eck - przeciwnik Lutra w dyspucie lipskiej 1519 r.

Encyklopedia kościelna, pełny tytuł: Encyklopedja Kościelna podług teologicznej encyklopedji Wetzera i Weltego z licznemi jej dopełnieniami przy współudziale wielu duchownych i świeckich osób wydana przez Ks. Michała Nowodworskiego pod redakcją Ks. D-ra Stefana Biskupskiego – encyklopedia składająca się z 33 tomów wydanych w latach 1873-1933. Początkowo drukowana w Warszawie w Drukarni Czerwińskiego i S-ki przy ulicy Świętokrzyskiej. Była jednym z większych polskich przedsięwzięć wydawniczych w zaborze rosyjskim.

 

Hasło z tomu IV. Warszawa 1874

 

Eck (Eckius) Jan, słynny profesor teologii w Ingolsztadzie, ur. 13 listopada 1486 we wsi Eck, w Szwabii, i właściwie nazywał się Jan Mayer. W 12-ym roku życia wstąpił już do uniwersytetu w Heidelbergu (1498), następnie przenosił się do Tybingi, Kolonii i Fryburga w Bryzgowii. Przy pracy i wielkich zdolnościach tak szybkie czynił postępy w naukach, że już w 16-ym roku życia rozpoczął w uniwersytecie freiburgskim odczyty o filozofii, jednocześnie oddając się prawu, pod kierunkiem słynnego Zasiusa; 1508 otrzymał święcenia kapłańskie, w następnym r. uzyskał stopień licencjata teologii, a 1510 powołany został przez książąt bawarskich Wilhelma IV, Ludwika i Ernesta na profesora teologii do Ingolsztadu. Przez 32 lata zaszczytnie spełniał te obowiązki; 1512 obrany prokanclerzem uniwersytetu i opatrzony godnością kanonika w Eichstâdt, kilkakrotnie bywał dziekanem, prorektorem i rektorem uniwersytetu; nadto był akademickim proboszczem. Wpływowi Ecka zawdzięczał uniwersytet swój ściśle katolicki kierunek, jego staraniem Ingolsztad stał się jedną z najdzielniejszych warowni Kościoła, przeciwko napływowi nowostek religijnych. Próbowano i tu wprawdzie dla luteranizmu zjednywać stronników: między innymi, profesor tamtejszy filozofii i sztuk wyzwolonych niejaki Arsacjusz Seehofer, wyraźnie się na korzyść Lutra oświadczył. Lecz Eck wcześnie o grożącym niebezpieczeństwie ostrzegł w piśmie p. t. „O artykułach Arsacjusza Seehofera.“

 

W obronie Seehofera i luteranizmu, gorąca zwolenniczka wittenbergskiego teologa Argula won Grumbach pisała do Ecka, wyzywając go na dysputę religijną, lecz ten jej, zamiast odpowiedzi, posłał wrzeciono i spódnicę. Eck gorliwie pracował nad utrzymaniem katolicyzmu w Bawarii, ze współudziałem innych znakomitych mężów, między którymi pierwsze miejsce zajmował kanclerz Leonard von Eck, i przy gorliwym poparciu książąt bawarskich, sprawie Kościoła oddanych. Na żądanie książąt bawarskich Eck jeździł w 1521 i 1522 do Rzymu, gdzie wyjednał pozwolenie dla książąt pobierania piątej części od dochodów duchowieństwa krajowego, na obronę przeciwko kacerzom i Turkom, oraz prawo wglądania w czynności, sposób życia i dyscyplinę duchowieństwa świeckiego i zakonnego, nawet bez udziału episkopatu, a to celem podtrzymania karności kościelnej, która w niektórych częściach Bawarii wiele zostawiała do życzenia. Ponieważ w Bawarii, podług obowiązujących praw przeciwko kacerzom, surowo postępowano z tu i owdzie ukazującymi się luteranami i nowochrzczeńcami, zdarzało się więc niekiedy, że Eck bywał obecny śledztwom i indygacji podsądnych. I tak, asystował on przy badaniu wikariusza Leonarda Kaiser z Waizenkirchen, w diecezji passawskiej, o czym też osobny traktat napisał. Przełożył na język niemiecki Pismo św., wydane w Ingolsztadzie 1537 i w poprawnej edycji 1550.

 

Działalność Ecka nie ograniczała się samą Bawarię. Wcześnie poznał on dążność tak zwanej reformacji i przez całe życie wałczył przeciwko niej, z właściwą sobie odwagą, bystrością umysłu i szczerością, a wielką mu do tego pomocą była niepospolita erudycja teologiczna, gruntowność sądu i zapał, nie cofający się przed trudnościami. Nawet Luter przed lipską dysputą pochlebnie odzywał się o zdolnościach Ecka. Kiedy Luter 1517 wystąpił ze swoimi tezami przeciwko indulgencjom, Eck napisał „Obelusy”, jako odpowiedź na owe tezy, pierwotnie nie do druku, lecz dla biskupa eichsztadzkiego przeznaczoną; rozgniewany Luter ogłosił replikę Asteryski. Carlstadt także ze swej strony przygotował nowe tezy. R. 1518 odbyła się rozprawa między Eckiem a Lutrem w Augsburgu, a 1519 dysputa z Carlstadtem w Lipsku. Dysputa, na którą Eck otrzymał pozwolenie papieskie (Raynald. Annal. a. 1540), trwała od 27 czerwca do 16 lipca; przeciwko Eckowi występowali Carlstadt i Luter, Zwycięstwo było po stronie Ecka. Wskutek tej dysputy książę Jerzy saski powrócił na łono Kościoła, wielu zwolennikom nowości otworzyły się oczy i sprawa Lutra na wielki szwank była wystawiona. Lecz, jak słusznie skarży się Eck w liście do kard. Contariniego, nie skorzystano z pomyślnego dla sprawy Kościoła usposobienia umysłów.

 

Wkrótce potem Eck udał się do Rzymu (1520), wręczył Leonowi X dzieło swoje o prymacie Piotrowym, zwrócił uwagę Papieża na grożące katolicyzmowi w Niemczech niebezpieczeństwa i wyjednał bullę potępiającą 41 tez Lutra, w której zagrożono Lutrowi ekskomuniką, jeżeli ich nie odwoła; nadto, Leon X umocował Ecka w charakterze nuncjusza do ogłoszenia i wykonania bulli. W Niemczech Eck na każdym kroku doświadczał wielkich trudności w wykonaniu swojej misji, nawet ze strony wielu biskupów, którzy obojętnym patrzeli okiem, jak przewrotni księża i zakonnicy suknię duchowną porzucali i lud od wiary odwodzili; za pomocą satyry, kłamstwa i obelg, starano się także podać w poniewierkę osobę Ecka. Lecz nieustraszony ten człowiek nie ustawał w swojej gorliwości o sprawę Kościoła. R. 1521 przypomina on cesarzowi o konieczności wykonania bulli, dopomina się o przyprowadzenie do skutku edyktu wormskiego przeciwko Lutrowi; 1524 bierze udział w obradach w Regensburgu, mających na celu wykonanie edyktu wormskiego, wytępienie kacerstwa i reformę duchowieństwa; na sejmie w Augsburgu 1530, łącznie z innymi teologami, przygotowuje refutację augsburgskiego i tetrapolitańskiego wyznania, zbija konfesje Zwingli'ego i w usiłowaniach pojednawczych główną zgrywa rolę; należy do rozpoczętych w Worms, a na sejmie w Regensburgu (1541) kontynuowanych rozpraw religijnych, przy czym gani i krytykuje, prawdopodobnie przez Groppera napisany, a przez cesarza przyjęty regensburgski interim.

 

Eck zdumiewającą rozwinął czynność w obronie zagrożonej wiary i wszelkimi sposobami walczy przeciwko reformacji. Z licznych jego prac piśmiennych pierwsze miejsce zajmują: kazania; dzieło De primatu Petri, Par. 1721; Loci communes, Listy i Relacje o dysputach; Enchiridion controversiarum, Col. 1600; Apologia contra Bucerum, Ingol. 1543; Opera contra Lutherum, 5 t. Augsb. 1530 - 35. Nazwisko Ecka, znane w całych Niemczech, było ze czcią przez katolików wspominane. Cesarz i Papież radzili się go w ważniejszych sprawach kościelnych, a Paweł III zlecił mu przygotowawcze prace do mającego się zwołać soboru. Eck zasłużył się także katolickiej Szwajcarji, przez dysputę religijną z Oekolampadiusem w Badenie 1526 i polemikę z Zwingljuszem. Nawet biskupi duńscy zwrócili się do Ecka, z prośbą o pomoc dla zachwianej w ich kraju sprawy Kościoła, a Henryk VIII, kr. ang., z wielkim odznaczeniem przyjął znakomitego teologa, gdy ten 1525 był w Anglii.

 

Luteranie obwiniali go wprawdzie o samochwalstwo, pychę, gburowatość, pijaństwo, rozpustę i chciwość, lecz oszczerstwa puszczane w świat przez tych, którzy autora „Tischreden“ (Lutra) aureolą świętości otoczyli, na poważniejszą krytykę nie zasługują i świadczą tylko o wielkim znaczeniu Ecka w dziele obrony Kościoła przeciwko herezji. I istotnie, co do erudycji nie ustępował on reformatorom, a pod innymi względami był o wiele od nich wyższy: wystawiony na pociski przeciwników, z podziwienia godnym poświęceniem walczył wytrwale za sprawę Kościoła w Niemczech, zawsze śmiało i otwarcie, niekiedy cierpko i sarkastycznie. Eck nie pobłażał także nadużyciom, które tu i owdzie zakradły się do Kościoła, i głośno dopominał się o ich usunięcie.

 

Umarł w Ingolsztadzie 10 lutego 1543. Uniwersytet własnym kosztem sporządził mu wspaniały pogrzeb i w auli umieścił zaszczytny o nim napis. Cf. Parnassus boicus, Monach. 1724; Mederer, Annal. Ingolst. Acad. t. I; Meuser, Joh. Eck in seinem Leben etc. w Kath. Ztsch. f. Wiss. ü. Kunst, Kolonja 1846; Ulenberg, Gesch. d. luth. Reformatoren; Cochläus w Leben Luthers; Pallavicini, Hist. conc. trident.; Löscher, Reformationsurk.  (Schrödl).            J. N.



tagi: jan eck biografia dysputa lipska luter 

rotmeister
29 sierpnia 2017 20:48
2     2077    6 zaloguj sie by polubić
komentarze:
rotmeister @rotmeister
29 sierpnia 2017 21:11

Dodam tytułem reklamy, że obrabiam kapitalną na pierwszy rzut oka (po lekturze kilkunastu zdań) rozprawę o Lutrze. Jutro lub pojutrze powinna być gotowa.

zaloguj się by móc komentować

rotmeister @rotmeister
29 sierpnia 2017 22:25

Jestem w trakcie (gdzieś koło polowy) tekstu o Lutrze i gęba mi sie otwiera ze zdziwienia, jak to wszystko można tak logicznie opisać w jednym artykule;) Jutro powinienem skończyć.

zaloguj się by móc komentować

zaloguj się by móc komentować