-

rotmeister : Wspomnicie moje słowa

Działalność zakonu Cystersów na polu przemysłowym (Śląsk).

Józef Piernikarczyk, Historia górnictwa i hutnictwa na Górnym Śląsku. Tom. I. Katowice 1933.

 

Działalność zakonu Cystersów na polu przemysłowym.

 

Władysław książę opolski osadziwszy w klasztorze w Rudach koło Rybnika Cystersów, pozwolił im także zajmować się handlem i przemysłem. Już w 300 lat po założeniu klasztoru, około 1585 r. istniały w Stodołach, wiosce przynależnej do opactwa rudzkiego, hamernie (warsztat kowalski z młotami napędzanymi mechanicznie) oddane wpierw w dzierżawę pewnemu dziedzicowi, a później przejęte na rachunek klasztoru. Hamernie te, urządzone bardzo prymitywnie, nie opłacały się, toteż już 1651 r. zostały oddzierżawione zarządcy dóbr klasztornych na przeciąg 3 lat. W 1747 r. zbudowano obok dotychczasowej hamerni wielki piec do wytapiania rudy żelaznej, oprócz tego dwa ogniska. Tak samo urządzono dwa takie ogniska w Brantałce pod Rudami. Produkcja żelaza była w tych zakładach stosunkowo bardzo mała, gdyż wynosiła zaledwie 150 centnarów miesięcznie. Produkt ten wywożono Odrą z przystani w Turzu do Wrocławia i Berlina. Rudę żelazną, potrzebną do wytapiania żelaza wydobywano Stanicach, wiosce przyłączonej do opactwa rudzkiego. W 1747 r. zatrudniała kopalnia ta 8 górników i była pod dozorem mnichów. Z czasem zapas rudy żelaznej wyczerpał się zupełnie. Musiano tedy sprowadzać rudy z Tarnowskich Gór i okolicznych wiosek jak Rudnych Piekar, Radzionkowa i Nakła. W 1701 r. zbudowano także hutę w Przeryciu pod Rudami. Rok Później spaliła się zupełnie. Zbudowano jeszcze jedną hutę w r. 1703 na Nowinach. W r. 1707 posiadało opactwo 5 hut żelaza i to 2 w Stodołach, 2 na Nowinach i jedną w Przeryciu. Po zniesieniu opactwa przez rząd pruski 1810 r. zostały huty przez nowego właściciela częściowo powiększone, częściowo produkcję w nich ograniczono. W 1816 r. przeniesiono piece wysokie ze Stodół do Rud.

 

W październiku 1822 r. posiadali właściciele rudzcy piec wysoki, kuźnię i druciarnię w Rudach Wielkich, kuźnię miedzi w Małych Rudach, dwie kuźnie w Stodołach i fabrykę gwoździ w Raciborskiej Kuźni. Dziś po wszystkich tych zakładach nie ma już śladu.

 

Jak powyżej wspomniano, posiadało opactwo oprócz wielkich pieców i hamerni także i kuźnie. Były to kuźnie żelaza i miedzi. Brak ostatniej dawał się w opactwie bardzo odczuwać, i aby temu choć w części zaradzić, zbudowano w okolicy Małych Rud kuźnię miedzi kosztem 1232 florenów. Zakład ten prowadzili Cystersi na własny rachunek. W zakładzie tym zatrudniano 2 mistrzów i kilku pomocników. Produkcja wyrobów miedzianych tej huty była dość znaczna. Miedź potrzebną sprowadzano z Cieszyna, Opawy i Głubczyc, która dotąd przychodziła z Węgier. W r. 1835 został zakład ten powiększony a jedenaście lat później zawieszony z powodu zbyt marnej komunikacji z źródłami dostawczymi.

 

Cystersi pracowali w każdej gałęzi przemysłowej, chociażby ta nawet tylko małe zyski przynosiła. W r. 1713 założono w okolicy Zawady szklarnię, w której produkowano szkło do okien, szkło wklęsłe, lustrowe, karafki, dzbanki, kieliszki, perły do różańców, szkło kredowe, butelki, tabakierki i kałamarze. Eksportowano te szkła przez Opawę do Austrii a także do Wrocławia. Popyt na wyroby szklarni opactwa był nadzwyczaj wielki. Do upadku jej przyczyniły się wojny śląskie, tak, że w drugiej połowie 18 wieku musiano szklarnię zamknąć. Klasztor Cystersów zbudował w okolicy Rud warzelnię potażu, potrzebnego do wyrobu szkła. Wiadomości z r. 1736 opiewają, że wypalano już wtedy smołę z drzewa. I ta gałęź zarobkowa osiągnęła pokaźne wyniki. Cystersi posiadali także własne gorzelnie, w których produkowano zwyczajną wódkę i pewien gatunek likieru. Dochody ze sprzedaży wódki były znaczne. W r. 1718 wynosiły 1343 florenów, a w r. 1800 - 3035 talarów. Sprzedawano ją tylko na obszarze opactwa, z czego wynika, że popyt na wódkę był wielki. Także browarnictwo uprawiano bardzo wcześnie. Data zbudowania pierwszego browaru jest nieznana. W pewnych ramach trudzili się Cystersi także handlem.



tagi: cystersi śląsk huty 

rotmeister
15 lipca 2017 10:14
0     354    2 zaloguj sie by polubić
komentarze:
zaloguj się by móc komentować