-

rotmeister : Wspomnicie moje słowa

Adam Szelągowski, Z dziejów współzawodnictwa Anglii i Niemiec, Rosji i Polski. Spis treści. Bardzo obszerny.

Żegluga narewska

Rozdział I.

Handel moskiewski a Niemcy.

I. Zaczątki polityki handlowej. Organizacje kupieckie średniowieczne. Ich rozwój kosztem interesów miejscowej ludności. Przykłady we Francji i w Anglii. Nowożytny okres popierania handlu przez państwo. Rozkład dawnych związków kupieckich. Wpływ na „Hanzę narodu niemieckiego”.....9

II. Otwarcie m. Bałtyckiego. Zyski stąd płynące dla handlu niderlandzkiego i angielskiego. Skargi hanzeatów. Żegluga na wschód i na zachód. Stosunek handlu północno - europejskiego do oceanicznego po odkryciu Ameryki. Handel daleki europejski i kolonialny do połowy XVII w..........16

III. Handel z Moskwą - podstawa rozkwitu Hanzy. Upadek Nowogrodu Wielkiego i zmiana centrów handlu. Rewal i Wyborg, tudzież Narwa. Charakter handlu moskiewskiego morskiego. Przywóz głównie materiałów wojennych. Stosunek Moskwy bierny pod względem handlowym do krajów zachodnio-europejskich. Walka o Inflanty i zakaz żeglugi narewskiej. Jego praktyczne znaczenie. Udział różnych państw w handlu moskiewskim......20

Rozdział II.

Gdańsk a handel zamorski Rzeczpospolitej

I. Drogi lądowe dla handlu z Moskwa. Upadek ich skutkiem żeglugi narewskiej. Rywalizacja hanzeatów z państwem litewsko-polskim w handlu moskiewskim. Zabiegi Zygmunta Augusta o zwrócenie dróg handlowych do Prus. Polityka ostatnich dwóch Jagiellonów w stosunku do Prus...28

II. Wzrost spławu koronnego. Koniunktura wielkoświatowa. Sieć hydrograficzna i warunki fizjograficzne. Ujście Wisły i jego klucze .......... 31

III. Gdańsk jako pierwszorzędny port na Bałtyku. Przywóz i wywóz gdański............40

IV. Obrót pieniężny i bilans handlowy Rzeczpospolitej. Zboże-nadwyżka bilansu czynnego nad biernym. Przeciwieństwo handlu Rzeczpospolitej z Zachodem wywozowego, do handlu ze wschodem-przywozowego. Odpływ pieniądza i ekspansja polityczna Polski na Wschód . . 48

V. Monopol handlowy Gdańska. Wyłączenie z handlu obywateli. Skargi szlachty na sztuczne obniżanie cen. Wzrost majątków mieszczan. Operacje kredytowe. Przewaga miast pruskich w handlu spławnym Rzeczpospolitej 54

 

Rozdział III.

Interesy handlowe na Bałtyku w wojnie siedmioletniej.

I. Walka o „dominium maris Baltici”. Sojusz Danii z Polską i Lubeką. Rozbieżność interesów merkantylnych mocarstw. Cel sojuszu — walka ze Szwecją 63

II. Udział Polski w zbrojeniach na morzu. Neutralność Gdańska. Burgrabia Klefeld i „societas leonina”. Blokada handlowa Szwecji a interesy Gdańszczan. Zamknięcie Sundu (1565).........68

III. System kaperski Zygmunta Augusta. Niechęć doń Gdańszczan i represje obcych mocarstw. Stanowisko Danii i Lubeczan .......72

IV. Rywalizacja w łonie Hanzy: Lubeka i Gdańsk. Poselstwo Solikowskiego i Kłoczewskiego do Lubeki i Kopenhagi ....78

V. Pośrednictwo Zygmunta Augusta w sporze duńsko-szwedzkim. Wzrastający antagonizm do Danii. Traktat szczeciński i żegluga narewska. Przywileje Hanzeatów w Szwecji. Zygmunt August kontynuuje swą politykę względem Moskwy w sojuszu ze Szwecją. Gdańsk reguluje rachunki między Danią a Rzpltą . . 82

 

Kompania wschodnia w Prusach za Elżbiety.

Rozdział I.

„Odważni kupcy” i „kompania wschodnia”.

I. Zawiązki handlu bałtyckiego Anglików. „Prussian Company”. Zatargi Gdańska z Anglikami. Próby Anglików przeniesienia się do Elbląga. Dekret Edwarda VI, zawieszający przywileje Hanzy. Anglicy i targ wewnętrzny Rzeczpospolitej. Otwarcie jego na mocy zezwolenia Gdańska .......91

II. Dwie odnogi handlu wschodniego Anglików, lądowa i morska. Gdańsk i londyński Steelyard. Wojna ekonomiczna między Anglią a Gdańskiem. Założenie kompanii wschodniej..........97

III. „Merchants Adventurers” i handel na zachodzie. Układ hamburski i założenie kompanii wschodniej ..... 102

IV. Sfera operacji handlowych Anglików na wschodzie. Ustrój kompanii wschodniej i organizacja handlu . . 106

Rozdział II.

Elbląg i Emden.

I. Warunki geograficzne rozwoju Elbląga. Zatarg Gdańska z Rzeczpospolitą i stanowisko wobec niego Elblążan. Polityka Zygmunta Augusta i Stefana Batorego, popierająca rozwój Elbląga. Wybór siedziby kompanii wschodniej w Elblągu. Opozycja Gdańszczan. Poszukiwanie zastępstwa w Danii i w Polsce. Układ angielsko-elbląski....114

II. Sprawa przywilejów hanzeatyckich w Anglii. Stefan Batory i Hanza. Zastępstwo króla polskiego u Elżbiety. Sprawa pomocy dla Rzeczpospolitej w wojnie moskiewskiej ze strony Hanzy. Zjazd lubecki w 1579 r. i uchwała wypędzenia Anglików ze stałego lądu........................

III. Emden i Elbląg, dwa główne składy Anglików na stałym lądzie. Zabiegi Hanzy o ich zniesienie u cesarza Maksymiliana II i u króla polskiego Stefana Batorego. Poselstwo Lisemanna na Litwę 1580 r. Mandat przeciw Elblążanom. Zjazd luneburski 1580 r. i ponowne poselstwo hanzeatyckie do Polski.................

Rozdział III.

Zatarg Gdańska z Elblągiem.

I. Sprzeczności w łonie Hanzy. Poparcie Elblążan u Stefana Batorego ze strony królowej Elżbiety. Poselstwo Rogersa i Salkinsa do Elbląga i do Warszawy Koncept przywileju królewskiego dla kompanii wschodniej .......

II. Proces unaradawiania się organizacji handlowych. Sejm w Augsburgu (1582) i jego uchwały przeciw Anglikom. Zlekceważenie ich przez królową Elżbietę. Sprawa potwierdzenia układu elbląskiego przez króla Stefana Batorego....

III. Nowe poselstwo z Anglii Herberta i Salkinsa do Polski. Spór między Gdańskiem a Elblągiem. Komisja elbląska (1584). Sprawa angielska na zjeździe lubelskim. Zachowanie się względem niej senatorów i króla . .

IV. Komisja lubartowska. Jej skład. Uchwała przeciwna monopolowi handlowemu Gdańska. Kwestia palowego w Elblągu. Przywilej czy traktat? Odesłanie do króla. Sejm w r. 1585. Traktat o palowym Stefana Batorego w Gdańsku i wpływ jego na losy układu elbląsko-angielskiego......

Rozdział IV.

Upadek Hanzy a rozkwit Gdańska.

I. Rozkwit Elbląga i obrót handlowy kompanii angielskiej. Zmiana na niekorzyść Hanzy. Rola jej w zatargu hiszpańsko-angielskim. Klęska niezwyciężonej Armady i wpływ jej na Hanzę..........158

II. Zmiana tronu w Polsce. Ściganie kontrabandy hiszpańskiej przez Anglików i konfiskaty okrętów oraz towarów hanzeatyckich. Skargi Gdańszczan i „nowy kurs” Zygmunta III...163

III. Plany ligi północnej przeciw Anglii i Holandii. Jan III i Filip II. Udział w tych planach Polski. Aleksander ks. Parmy i pomoc Hanzy. Sprawa zerwania stosunków handlowych z Anglią i Holandią. Dwie ligi katolickie: na zachodzie przeciw różnowiercom i na wschodzie przeciw Turcji. Udział w nich Zygmunta III…. 168

IV. Mandat cesarski z roku 1597 przeciw Anglikom-jego geneza. Zniesienie składu hanzeatyckiego w Londynie przez Elżbietę (1598). Akcja Zygmunta III równoległa do cesarskiej. Poselstwo Działyńskiego do Holandii i do Anglii. Lisemann i układy o przywileje Hanzy. Wyjęcie „poddanych polskich” przez Elżbietę spod banicji, ogłoszonej na kupców hanzeatyckich w Anglii i następstwa tego faktu.............175

 

Droga na Wschód i rynek Moskwy.

Rozdział I.

Żegluga północna do ujścia Dźwiny.

 

I. Próby przywrócenia handlu ze wschodem od strony Polski i Moskwy. Otwarcie żeglugi do portu św. Mikołaja przez Anglików. Założenie „Muscovy Company” i pierwszy przywilej dla Anglików 1555. Opis handlowo-geograficzny krajów Moskwy. Droga na wschód przez Astrachań... 185

II. Żegluga północna do ujścia Dźwiny. Przyczyny wzrostu jej a upadek żeglugi narewskiej. Przywilej Iwana IV z r. 1567 ...... 195

III. Zakres handlu północnego Anglików. Klęska Hanzeatów. Obawy Szwecji i Polski przed żeglugą północną. Pierwsze próby Flamandów i Francuzów usadowienia się przy ujściu Dźwiny. Monopol Anglików w handlu północnym Moskwy.......200

 

Rozdział II.

Wzrost rynku moskiewskiego i upadek handlu w Polsce.

 

I. Przewaga handlowa Polski i Szwecji nad Moskwą. Próżne zabiegi Hanzy o przywrócenie dawnych składów. Okres smuty. Plan zajęcia ziemi dźwińskiej na rzecz kompanii moskiewskiej. Zabiegi Holendrów o uzyskanie przywilejów u króla Zygmunta III na handel z Moskwą. Okres przewagi Anglików na rynku wewnętrznym moskiewskim....206

II. Polska i Moskwa pod względem handlowym. Handel zbożowy Rzeczpospolitej i pierwsze jego zachwianie się skutkiem utraty portu Rygi. Moskwa, jako dostawczym zboża na zachód....... 215

III. Wzrost polityczny Moskwy skutkiem handlu. Misja des Hayes’a do Moskwy i barona de Charnace do Polski. Kompania północna francuska. Rozmiary handlu zagranicznego Moskwy w drugiej połowie XVII wieku. Obniżenie się ruchu wywozowego Gdańska. Środki zaradcze: budowa kanałów-projekty Gdańszczan i Władysława. Pierwsze zwycięstwa ekonomiczne Moskwy nad Polską...... 223

Przypisy .... 233



tagi: historia  handel  geopolityka  bałtyk  z dziejów współzawodnictwa anglii  polski  niemiec i rosji na bałtyku  adam szelągowski  z dziejów współzawodnictwa anglii i niemiec rosji   rosyi 

rotmeister
7 stycznia 2019 18:00
14     1442    10 zaloguj sie by polubić
komentarze:
rotmeister @rotmeister
7 stycznia 2019 18:03

Bez tej książki nie zrozumie się geopolityki tego obszaru ani nie napisze się pełnej książki dotyczącej owej geopolityki. Tu nie ma "wzrostów napięcia międzynarodowego" i szeroko rozumianych "nieporozumień" które doprowadzały do rozbijania koalicji takiej czy innej. Konkret, konkret, konkret. W samej książce zapisy o tym kto, komu i czym konkretnie groził i czym i w jakiej wysokości płacił.

zaloguj się by móc komentować


rotmeister @rotmeister
7 stycznia 2019 18:09

Aha. Spalicie połowę biblioteki pozbywając się książek które "opisywały" ten okres dziejów. Tu jest wgryzienie się przez Szelągowskiego w istotę sprawy a nie ślizganie się po powierzchni. Szelągowski to historyk który to wszystko "widział" i czuł. Pieniądze, handel, drogi handlowe, interesy. Czyli prawdziwa Historia. Kto nie kupi i nie przeczyta będzie żałował ;)

zaloguj się by móc komentować

mniszysko @rotmeister
7 stycznia 2019 18:50

Po spisie treści widać, że to rewelka! Aż dziw bierze, że historycy nasi mieli pod nosem dzieło swojego kolegi i nie próbowali przeprowadzić poważnego namysłu.

zaloguj się by móc komentować

rotmeister @mniszysko 7 stycznia 2019 18:50
7 stycznia 2019 19:17

Ta książka pojawia się w kilku pracach, zamieszczonych w internecie, w formie przypisu. Całościowo nikt do niej nie podszedł. Sam Szelągowski w swoich czasach też się z czymś takim stykał:

"Jest jednak cały szereg sprawozdawców, którzy podając bibliografię prac naukowych ostatniej doby, zaopatrują wzmiankowane dzieła w swoje opinie. Są to przeważnie stałe etykietki, których ilość z natury rzeczy jest bardzo ograniczona, za to treść tak rozciągła, iż z mniejszą lub większą ścisłością dałaby się odnieść do wszystkich dzieł, jakie się pojawiają, czy pojawiły od stworzenia świata, w rodzaju, iż „autor nie wyczerpał przedmiotu”, lub, że „w pracy są liczne błędy” itp".

To się czyta jak kryminał. Ale nie fikcyjny. 

zaloguj się by móc komentować

Vester @rotmeister
7 stycznia 2019 19:23

Przebieram nogami okrutnie. Wydawajcie tego Szelągowskiego na potęgę, bo podejrzewam, że ma więcej asów w rękawie.

zaloguj się by móc komentować

rotmeister @Vester 7 stycznia 2019 19:23
7 stycznia 2019 19:29

Cat Mackiewicz w swoich licznych książkach pisał, że Polacy nie rozumieją Anglików i podchodzą do nich sentymentalnie. Taki romantyzm. A to - jak podkreślał Cat - naród kupców. Za mało takich książek jak ta wychodziło i za mało Polaków takie książki czytało. Gdyby ją taki józef Beck przeczytał.....

zaloguj się by móc komentować

rotmeister @rotmeister
7 stycznia 2019 21:03

Jak można próbować "zjechać" bardzo dobrą książkę w inteligentny (?) sposób:

Władysław Czapliński, Henryk Wereszycki, Dorobek naukowy Adama Szelągowskiego, Kwartalnik Historyczny R. LXIX - Zeszyt 3 – 1962.

http://rcin.org.pl/dlibra/doccontent?id=21754

„Ostatnią książką dotyczącą polityki północnej Polski była ogłoszona w r. 1910 rozprawa „Z dziejów współzawodnictwa Anglii i Niemiec, Rosji i Polski”. W pracy tej wrócił Szelągowski raz jeszcze do problemu bałtyckiego w XVI i XVII w. Przebadanie w szerszej mierze archiwów francuskich i angielskich, uwzględnienie w dokładniejszy sposób wydawnictw źródłowych pozwoliło mu na dokładniejsze przedstawienie tej sprawy przy wyeksponowaniu przede wszystkim sprawy wysiłków angielskich opanowania zyskownego handlu bałtyckiego, głównie rosyjskiego. I tym razem jednak zgodnie z swym usposobieniem Szelągowski nie próbuje przeprowadzać żmudnych studiów nad statystykami handlowymi poszczególnych portów - charakterystyczne jest, że nie uwzględnia nawet opublikowanych już wówczas tablic sundzkich, ale kreśli swój obraz opierając się prawie wyłącznie na korespondencji państwowej oraz na współczesnych memoriałach.

Książka ta stanowiła niejako pożegnanie Szelągowskiego z pierwszym, płodnym okresem twórczości, przede wszystkim z opracowywanym przez niego XVI i XVII w. Zamykał ten okres Szelągowski wydawszy 8 pozycji liczących okrągło koło 2300 stron źródłowych i sumiennych rozpraw (…).

 

Zastanawia jeszcze jedna sprawa, jeśli idzie o dorobek Szelągowskiego w dziedzinie historii nowoczesnej. Współcześnie krytyka naukowa przyjęła jego dzieła milczeniem. „Kwartalnik Historyczny” umieścił w ciągu dwudziestolecia o dziełach Szelągowskiego tylko jedną, nic nie znaczącą wzmiankę odnoszącą się do książki o Stanach Zjednoczonych. Być może, że powodem takiego pomijania było pewnego rodzaju wyobcowanie się tego historyka ze środowiska zawodowego”.

Ble, ble, książka jaest w ogóle dobra, ale autor "nie przeprowadził żmudnych studiów nad statystykami poszczególnych portów". Cała książka to żmudne studia. I danych statystycznych jest tam od groma. Czyli to o czym Szelągowski pisał: "autor nie wyczerpał tematu". 

zaloguj się by móc komentować

rotmeister @rotmeister 7 stycznia 2019 21:03
7 stycznia 2019 21:14

(szkoda, że nie można edytować komentarzy)

Na pytanie panów historyków:

"Zastanawia jeszcze jedna sprawa, jeśli idzie o dorobek Szelągowskiego w dziedzinie historii nowoczesnej. Współcześnie krytyka naukowa przyjęła jego dzieła milczeniem. „Kwartalnik Historyczny” umieścił w ciągu dwudziestolecia o dziełach Szelągowskiego tylko jedną, nic nie znaczącą wzmiankę odnoszącą się do książki o Stanach Zjednoczonych. Być może, że powodem takiego pomijania było pewnego rodzaju wyobcowanie się tego historyka ze środowiska zawodowego".

Adam Szelągowski sam odpowiedział w przedmowie do tej książki:

"Prawda ta zresztą całkiem nie nowa. Nowym natomiast jest prąd, który dopatruje szczególnej doniosłości dziejowej w jednej epoce z pominięciem całokształtu naszych dziejów. Dzięki niemu to krzewi się u nas bujnie dyletantyzm historyczny, który czerpie swe soki żywotne li tylko w pogoni za aktualnością, a który zdolny jest zaszczepić w szeroki ogół fałszywe mniemanie, że cała nasza miniona przeszłość stanowi dziś przedmiot li tylko archeologii.

Z tym kierunkiem walczę i walczyłem od samego początku, nie bez strat dotkliwych i uszczerbku nawet na czci osobistej, a chociaż tym przyznaniem wawrzynu sobie żadnego nie przysporzę, przecież mam nadzieję, że ten prąd jest przejściowy i długo nie zakorzeni się w nauce naszej".

zaloguj się by móc komentować

jolanta-gancarz @rotmeister
7 stycznia 2019 22:35

Wiedziałam, że ta książka nie tyle w piromankę by mnie zamieniła, co oszczędziła by mi czasu i zmęczenia oczu. A tak, to sobie poczytam, co przeoczyłam, na co nie zwróciłam uwagi, wertując kilogramy papieru i setki stron, także internetowych, żeby wyłowić sens pewnych działań i powiązać fakty.

Lepiej późno, niż wcale.

 

zaloguj się by móc komentować

rotmeister @jolanta-gancarz 7 stycznia 2019 22:35
7 stycznia 2019 22:44

Dokładnie, a to czym pisali Czapliński z Wereszyckim (a sami też mają olbrzymi wkład w polską historiografię), że "Być może, że powodem takiego pomijania było pewnego rodzaju wyobcowanie się tego historyka ze środowiska zawodowego” - to to "wyobcowanie" - możliwe, że nie wynikało samo z siebie.

zaloguj się by móc komentować

jolanta-gancarz @rotmeister 7 stycznia 2019 22:44
7 stycznia 2019 22:55

Ja bym i tak była wyrozumiała dla Czaplińskiego z Wereszyckim, bo oni jednak Szelągowskiego wspominali i to w 1962 r., w samym środku "kryzysu kubańskiego". A Iwan Groźny był niemal gierojam Sowietskowo Sojuza. Gorzej z tymi późniejszymi, co Szelągowskiego dla nas całkiem zamilczeli i nie wznawiali od transformacji. No, ale nie ma tego złego... Klinika Języka rule!

zaloguj się by móc komentować

rotmeister @jolanta-gancarz 7 stycznia 2019 22:55
8 stycznia 2019 10:27

Dokładnie. Lepiej po raz dziesiąty wydać jakieś de facto almanachy gdzie wymienia sie datę i dodaje, że tego i tego roku umarł ten i tamten.

zaloguj się by móc komentować

Andrzej-z-Gdanska @rotmeister 7 stycznia 2019 18:03
10 stycznia 2019 12:31

Jeśli treść jest tak rewelacyjna jak spis treści, to tylko czytać! Dziękuję za spis treści.

Pozdrawiam

zaloguj się by móc komentować

zaloguj się by móc komentować